خطايى ، على اكبر
107
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
طعام يكى خيانت كند . حكم است كه هركه مقدار يك نخود خيانت كند دزد و خاين باشد . روزى دوبار محبوسان را رها كنند از براى قضاى حاجت و از براى طعام خوردن . و هركس ببايد « 1 » علامت خود بداند و خط بخواند و طعام خود را بگيرد . چون طعام خوردند دربند و حبس مىكشند . اما از حالهاى زندانيان پيوسته خاقان باخبر باشد . زيرا كه هرگناهكارى « 2 » را ماهى يكبار نوبت او مىرسد كه در يك ديوانخانهى او را تفتيش كنند و ديوانيان آن ديوانخانه خط بيان حال او را و اقرار و انكار و اشكنجهء او را و مدت انواع تفتيش او را و جملهء واقعات او را در ماهى يكبار در پيش خاقان درمىآورند ، و از آن است كه خاقان چين جملهء اهل « 3 » زندان را از زن و مرد ايشان را نام به نام مىداند و بر احوال واقعات اكثر « 4 » ايشان مطلع است و از حال جمله اهل زندان خبير . و هر خط و دفتر كه در ديوان خانههاى بيرون سراى است در تمام ممالك [ و در درون سراى است مثل آن از تمام ممالك ] خطاى . سبحان اللّه ! چه قانون و چه نگاه داشت قانون است كه به سبب ضبط قانون و نگاه داشت قانون چندين هزار سال است كه ملك ايشان خلل نديده و دشمن برايشان ظفر نيافته . از هفت ساله تا هفتاد ساله ، و از درويش و پادشاه ، هيچكس را سرموئى زهرهء ترك و تأخير قانون [ نباشد . ] فصل [ و آن گناهكار [ ان ] كه واجب قتلاند خاصه از . . . ] و آن گناهكار [ ان ] كه واجب قتلاند خاصه از براى تفتيش ايشان خاقان [ چين ] سالى يك بار ديوان كند و چندين هزار خونى را ، مفصلش را ، ده ده « 5 » [ در ] دست گيرد و يكان يكان را به نام مىخواند ، و آن خونيان بر كردار خود پيش پادشاه
--> ( 1 ) - ق : بيايد ( 2 ) - ق : بيگناه كارى ( 3 ) - ق : جمله حال ( 4 ) - سها : ندارد ( 5 ) - سها : دهه دهه